Jökulsprungubjörgun á Langjökli
Sextán ár frá slysi á Langjökli – lærdómur, þjálfun og þróun björgunarstarfs
Þann 30. janúar 2010 átti sér stað alvarlegt slys á Langjökli þegar móðir og sonur féllu í jökulsprungu. Móðirin lést, en við mjög erfiðar aðstæður tókst að bjarga drengnum. Félagar úr Björgunarfélagi Akraness voru hluti þess fjölmenna björgunarliðs sem hélt á slysstað.
Strax var ljóst að um stórslys var að ræða. Aðstæður voru mjög erfiðar og óljóst hvort árangur næðist. Því þurfti að kalla út allt það lið og allan þann búnað sem mögulega gæti komið að notum.
Neyðarkall úr sprungu - Sjónvarp - Vísir
Undirbúningur fyrir hið óvænta
Starf í björgunarsveit snýst að stórum hluta um að undirbúa sig fyrir hið óvænta. Engin tvö verkefni eru eins og því þarf þjálfun björgunarliða að taka mið af fjölbreyttum og krefjandi aðstæðum.
Alla tíð hefur mikil áhersla verið lögð á kennslu og þjálfun í fjallabjörgun hjá Björgunarfélagi Akraness og forverum þess, Hjálparsveit skáta á Akranesi og Hjálparinni. Erfiðustu útköllin á landi eru oftast til fjalla og því er nauðsynlegt að björgunarlið búi yfir traustri þekkingu á ferðamennsku í fjalllendi og geti framkvæmt tæknilega flóknar bjarganir við krefjandi aðstæður.
Það má einnig færa rök fyrir því að einstaklingar í björgunarsveit kynnist eigin getu ekki til fulls fyrr en þeir fá tækifæri til að reyna sig við erfiðustu aðstæður, undir faglegri leiðsögn sem tryggir öryggi og eflir hæfni þeirra sem síðar þurfa að takast á við raunveruleg útköll.
Fjalllendið sem æfingasvæði og vinnuvettvangur
Nálægð björgunarsveitarinnar við Akrafjall, Skarðsheiði, Botnssúlur, Skessuhorn og önnur fjöll hefur boðið upp á fjölbreyttar ferðaleiðir í tignarlegu fjalllendi. Um leið hefur þetta svæði í gegnum tíðina verið vettvangur fjölda krefjandi útkalla.
Við erum alin upp við að ganga á þessi fjöll, njóta náttúrunnar og bera virðingu fyrir henni. Þar eru endalausir möguleikar til göngu- og klifurferða. Á árunum fyrir slysið höfðu því verið lögð mikil áhersla á þjálfun vegna fjalla- og jökulslysa, auk kaupa á búnaði og farartækjum, og ferðast um þau svæði sem síðar gætu orðið vinnuvettvangur björgunaraðila.
Útkallið á Langjökli
Ferðalög á fjöllum og jöklum eru fag út af fyrir sig. Margt er að varast, sérstaklega í slæmu skyggni: snjóflóðahættu, þunna snjóþekju yfir sprungum og stórar sprungur sem geta legið þvert yfir aksturs- eða gönguleiðir.
Þennan dag gat Björgunarfélag Akraness sent vel þjálfaðan og vel búinn hóp í þetta erfiða verkefni. Slík útköll eru mjög mannfrek og líklegt er að um 150 manns frá Slysavarnafélaginu Landsbjörgu hafi tekið þátt, ásamt öðrum viðbragðsaðilum.
Þyrlur Landhelgisgæslunnar fluttu björgunarlið frá höfuðborgarsvæðinu, á meðan björgunarlið frá Suður- og Vesturlandi komu akandi. Í bækistöðvum unnu fjölmargir að áætlanagerð, útvega búnað og stuðningi við þá aðgerð sem var í gangi á jöklinum.
Þrátt fyrir mikinn undirbúning getur það reynst afar þungbært þegar í ljós kemur að ekki tekst að bjarga lífi. Geta björgunaraðila til að halda áfram við slíkar aðstæður ræðst af þjálfun, andlegum undirbúningi og búnaði.
Lærdómur og alþjóðleg samvinna
Fljótlega eftir slysið, að lokinni faglegri rýni á aðgerðum, kom í ljós þörf á enn frekari þjálfun. Þrátt fyrir að sprunguslys á íslenskum jöklum væru þekkt var hvergi í boði sérhæfð kennsla í viðbrögðum við slíkum aðstæðum.
Á ráðstefnunni Björgun, sem haldin var haustið eftir slysið, flutti Bruno Jelk, helsti sérfræðingur AIR Zermatt þyrlubjörgunarsveitarinnar í Sviss, fyrirlestur um þeirra störf við jökulslys. Þar átti Þórður Guðnason, sem sótti barnið úr sprungunni, fund með Jelk, sem bauð honum að koma til Zermatt og taka þátt í tveggja vikna þjálfun.
Þessi heimsókn og aðrar sem fylgdu í kjölfarið leiddu til þess að Bruno Jelk kom til Íslands haustið 2018 og hélt sprungubjörgunarnámskeið á Langjökli með félögum úr Björgunarfélagi Akraness.
Nýr búnaður og aukin geta
Á námskeiðunum var nýr búnaður kynntur og farið yfir aðferðir við sprungubjörgun. Hugmyndum var einnig safnað í ferðum til Zermatt og Chamonix í Frakklandi, þar sem þyrlubjörgunarsveit frönsku lögreglunnar var heimsótt.
Þrátt fyrir að um sérhæfða þjálfun væri að ræða nýttist þessi reynsla vel til að undirbúa mannskapinn fyrir önnur sjaldgæf og óvenjuleg verkefni. Hún jók hæfni björgunarliða til að takast á við óþekktar aðstæður.
Í kjölfarið var ákveðið að efla flutningsgetu björgunarsveitarinnar. Öflugur fjallabíll var útbúinn, auk þess sem keyptir voru vélsleðar, sexhjól og buggybíll til að auðvelda flutning búnaðar á staði langt utan alfaraleiðar. Allur þessi undirbúningur hefur skilað sér í tæknilega sterkari og betur búinni björgunarsveit.
Breyttar aðstæður á jöklum
Aðstæður til vetrarferða á íslenskum jöklum hafa versnað verulega. Minni snjóalög, stærri sprungur og horfnar ferðaleiðir gera ferðalög mun erfiðari en áður.
Stór hópur fólks starfar við rannsóknir og mælingar á jöklum landsins og þarf vegna vinnu sinnar að ferðast um þetta hættulega umhverfi. Komi eitthvað fyrir slíkt fólk þarf að vera til staðar björgunarlið með bestu mögulegu þjálfun, búnað og farartæki til að geta brugðist hratt og örugglega við.
